Fyrirtæki sem vill nýta gervigreind í starfseminni stendur frammi fyrir fleiri valkostum en áður. Hægt er að nota tilbúna spjallþjónustu, tengjast líkönum í gegnum API eða reka eigið spjallviðmót með líkönum hjá skýjaþjónustuveitanda.
Þessar leiðir geta allar verið skynsamlegar. En það er ekki nóg að vita hvaða gervigreindarlíkan er notað. Fyrirtækið þarf líka að vita hver vinnur upplýsingarnar, á hvaða forsendum og hvað verður um þær.
Vinnslusamningur er ekki ótakmörkuð heimild
Þegar þjónustuveitandi vinnur persónuupplýsingar fyrir hönd fyrirtækis samkvæmt fyrirmælum þess þarf viðeigandi vinnslusamning samkvæmt 28. gr. almennu persónuverndarreglugerðarinnar (GDPR), sbr. lög nr. 90/2018 um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga. Samningurinn skilgreinir meðal annars fyrirmæli um vinnsluna, trúnað, öryggi og meðferð undirvinnsluaðila.
Slíkur samningur er mikilvægur, en hann heimilar ekki sjálfkrafa að fyrirtækið afhendi þjónustunni hvaða upplýsingar sem er eða noti þær í hvaða tilgangi sem er.
Heimild til vinnslunnar sjálfrar þarf líka að liggja fyrir. Lög, samningar við viðskiptavini, trúnaðarskyldur og innri reglur fyrirtækisins geta sett mismunandi skorður.
Ekki eru heldur öll samskipti tveggja fyrirtækja vinnsluaðilasamband. Aðili sem ákveður sjálfur tilgang og meginforsendur vinnslu getur verið sjálfstæður ábyrgðaraðili. Það er raunverulegt hlutverk aðilanna sem ræður, ekki heitið á samningnum.
Hver vinnur upplýsingarnar fyrir hvern?
Fyrirtæki sem notar gervigreind við eigin starfsemi getur verið ábyrgðaraðili vegna þeirrar vinnslu, en þjónustuveitandinn vinnsluaðili að því marki sem hann vinnur persónuupplýsingar samkvæmt fyrirmælum fyrirtækisins.
Ef ráðgjafafyrirtæki sér um gagnavinnslu fyrir viðskiptavin geta hlutverkin orðið önnur. Ráðgjafinn getur þá verið vinnsluaðili og skýjaþjónustan undirvinnsluaðili.
Þar gildir mikilvæg regla. Vinnsluaðili þarf fyrirfram sérstaka eða almenna skriflega heimild ábyrgðaraðila til að fela undirvinnsluaðila persónuupplýsingavinnslu. Samsvarandi verndarskyldur þurfa jafnframt að gilda í bindandi samningi við undirvinnsluaðilann.
Þannig dugar ekki að ráðgjafinn sé sjálfur með gildan vinnslusamning við skýjaþjónustu. Notkun hennar þarf líka að rúmast innan þeirra heimilda sem viðskiptavinurinn hefur veitt.
Hlutverkin ráðast af hverri vinnslu fyrir sig. Sama ráðgjafafyrirtæki getur verið ábyrgðaraðili vegna eigin starfsmannagagna en vinnsluaðili í verkefni fyrir viðskiptavin. Gervigreindarþjónustuveitandi getur einnig gegnt ólíkum hlutverkum við aðskildar vinnsluaðgerðir, eftir því hver ákveður tilgang þeirra og meginforsendur.
Þessi aðgreining er nánar útskýrð í leiðbeiningum evrópska persónuverndarráðsins um ábyrgðaraðila og vinnsluaðila.
Eigið spjallviðmót er ekki það sama og eigið líkan
Mismunandi leiðir til að nota gervigreind fela í sér ólíka stjórn og rekstrarlega ábyrgð.
Með tilbúinni fyrirtækjaþjónustu sér þjónustuveitandinn yfirleitt um spjallviðmót, rekstur og stóran hluta öryggisráðstafana. Fyrirtækið velur þjónustu og stillingar innan þess sem er í boði og þarf að skilja hvaða skilmálar gilda um notkunina.
Með eigin spjallviðmóti, til dæmis LibreChat eða sambærilegri lausn, getur fyrirtæki haft meiri stjórn á innskráningu, samtalasögu, tengingum við innri kerfi og því hvaða líkön eru aðgengileg.
En ef spjallviðmótið sendir fyrirspurnir til líkans í Azure, AWS eða annarri ytri þjónustu eru upplýsingarnar samt sendar þangað til úrvinnslu. Eigið viðmót þýðir ekki að líkanið sjálft sé keyrt hjá fyrirtækinu.
Eigin uppsetning getur líka skapað nýja geymslustaði fyrir samtöl, viðhengi, annála og afrit. Fyrirtækið þarf þá sjálft að stýra þeim hluta upplýsingaflæðisins.
Ef líkanið er einnig rekið í eigin umhverfi færist enn meiri stjórn til fyrirtækisins, ásamt aukinni ábyrgð á rekstri, öryggi og viðhaldi.
Ekkert þessara fyrirkomulaga er sjálfkrafa öruggast eða best. Þau breyta því hver sinnir rekstri, tæknilegri stýringu og einstökum öryggisverkefnum. Lagalegar skyldur ábyrgðaraðila hverfa hins vegar ekki við útvistun.
Engin þjálfun þýðir ekki enga varðveislu
Ein algengasta spurningin um gervigreindarþjónustur er hvort gögn fyrirtækisins séu notuð til að þjálfa líkön.
Það er réttmæt spurning, en hún segir ekki alla söguna.
Þjónusta getur sleppt því að nota gögn til þjálfunar en samt varðveitt samtöl, fyrirspurnir, svör eða upplýsingar vegna rekstrar og öryggiseftirlits. Gagnageymsla, keyrsla líkansins og mögulegur aðgangur starfsfólks þjónustuveitanda geta líka verið á mismunandi stöðum.
Fyrirtækið þarf því að skoða raunverulegt upplýsingaflæði. Hvaða gögn fara til þjónustunnar, hvað geymist, hversu lengi og hver getur nálgast upplýsingarnar?
Svörin geta verið mismunandi eftir þjónustuleið, líkani og stillingum, jafnvel hjá sama þjónustuveitanda.
Sérstaklega þarf að greina á milli vinnslusamnings og heimilda til að flytja persónuupplýsingar utan Evrópska efnahagssvæðisins (EES). Gildur vinnslusamningur leysir ekki sjálfkrafa úr þeim kröfum sem gilda um slíka flutninga.
Evrópsk gagnageymsla tryggir heldur ekki ein og sér að öll vinnsla og allur aðgangur haldist innan EES. Við matið þarf að skoða raunverulegt fyrirkomulag þjónustunnar og, eftir atvikum, reglur um flutning persónuupplýsinga til landa utan EES.
Byrjum á verkefninu, síðan þjónustunni
Fyrirtæki þurfa ekki endilega dýra sérlausn eða eigin gervigreindarinnviði til að hefja gagnlega notkun. Staðlaðar fyrirtækja- og skýjaþjónustur geta boðið viðeigandi samningsgrundvöll og tæknilegar stýringar.
Hvaða leið hentar ræðst af verkefninu og þeim upplýsingum sem þarf til að leysa það.
Almenn textavinna með opinberar upplýsingar kallar ekki á sömu forsendur og greining trúnaðarskjala viðskiptavinar. Vinnsla persónuupplýsinga getur kallað á sérstakar lagalegar og samningsbundnar forsendur, en trúnaðarskyldur geta líka takmarkað vinnslu gagna sem innihalda engar persónuupplýsingar.
Þegar tilgangur, upplýsingar og heimildir liggja fyrir er hægt að velja þjónustu og staðfesta hvaða samningar, stillingar og vinnsluleiðir eiga við.
Það þarf ekki að breyta hverri venjulegri notkun í stórt lögfræði- eða innviðaverkefni. Fyrirtækið þarf hins vegar að þekkja þær forsendur sem ákvörðunin byggist á.
Áður en fyrirtæki afhendir gervigreindarþjónustu viðkvæmar upplýsingar þarf það að geta útskýrt hvert þær fara, hvað varðveitist, hver fær aðgang og hvaða heimildir liggja að baki vinnslunni. Sú þekking er traustari grundvöllur fyrir vali á þjónustu en heiti líkansins eða áskriftarinnar eitt og sér.
Um greinina
Greinin er almenn fagleg umfjöllun en ekki lögfræðilegt álit. Hvort tiltekin gervigreindarþjónusta henti fyrir ákveðna vinnslu þarf að meta út frá tilgangi hennar, eðli upplýsinganna, viðeigandi heimildum og samningum, auk raunverulegrar útfærslu þjónustunnar. Fyrirtæki þurfa að sannreyna gildandi forsendur áður en ákvörðun er tekin.